Μια πρώτη αποτίμηση για τη συνάντηση της Άγκυρας: “ήρεμα νερά” και διαχείριση χρόνου. Τα ανοιχτά ερωτήματα.

Η συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο πλαίσιο της 6ης συνεδρίασης του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, παρήγαγε κάτι ουσιαστικό: την ωφέλιμη σταθερότητα.

Παρήγαγε επίσης κάτι αναμενόμενο: παράλληλους μονόλογους στα δύσκολα.

Το ερώτημα δεν είναι “γιατί λοιπόν έγινε αυτή η συνάντηση;”. Προφανώς και σωστά έγινε.

Το ερώτημα είναι αν κάτι και τι είναι αυτό που δεν έγινε καλά…

Και ακολούθως — όπως έχουν τα πράγματα πώς πρέπει να εξελιχθεί η επόμενη φάση.

---

Τα «ήρεμα νερά» (και προφανώς ο “ήρεμος εναέριος χώρος”) ως κεκτημένο — όχι ως στρατηγική

Η κοινή δήλωση επανέλαβε τη δέσμευση για φιλικές σχέσεις, καλή γειτονία, αποφυγή κλιμάκωσης, ενίσχυση διαύλων επικοινωνίας και συνεργασία με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη του ΟΗΕ. Παρήχθησαν επτά επιμέρους συμφωνίες: από πολιτισμό και επενδύσεις έως έρευνα, σεισμική ετοιμότητα και ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης–Σμύρνης.

Αυτά δεν είναι αμελητέα. Η «θετική ατζέντα» αποδίδει. Το εμπόριο διευρύνεται, οι τεχνικές συνεργασίες ενισχύονται, οι μηχανισμοί επικοινωνίας λειτουργούν. Τα «ήρεμα νερά» (συμπεριλαμβάνουμε στην έννοια αυτή πάντα και τον εναέριο χώρο) είναι πολύτιμο πολιτικό κεφάλαιο.

Αλλά τα «ήρεμα νερά» δεν είναι από μόνα τους στρατηγική. Είναι συνθήκη μέσα στην οποία οφείλει να αναπτυχθεί στρατηγική.

---

Τα δύσκολα: αγγίχθηκαν — έμεινε όμως χωρίς οδικό χάρτη η διαδικασία διευθέτησής τους.

Στις δημόσιες δηλώσεις, αποτυπώθηκε η απόσταση:
Ο Τούρκος πρόεδρος μίλησε για ζητήματα που «δεν είναι άλυτα, αν υπάρχει διάθεση διαλόγου». Ο Έλληνας πρωθυπουργός επανέλαβε ότι η Ελλάδα αναγνωρίζει ως μόνη διαφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, η οποία «θα μπορούσε να οδηγηθεί στο Δικαστήριο, με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας».

Η αναφορά στο ενδεχόμενο δικαστικής επίλυσης είναι θεσμικά σημαντική. Όμως παρέμεινε στο επίπεδο διατύπωσης αρχής. Δεν υπήρξε οδικός χάρτης. Δεν υπήρξε σαφής περιγραφή επόμενου βήματος. Δεν υπήρξε χρονοδιάγραμμα.

Έτσι, η εικόνα που διαμορφώθηκε είναι γνώριμη: συμφωνούμε ότι διαφωνούμε, διατηρούμε το κλίμα, μεταθέτουμε την ουσία.

Αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αποτυχία. Μπορεί, όμως, να είναι μια κατάσταση στασιμότητας, ως αποτέλεσμα τακτικής διολισθήσεως στη δομική ακινησία.

---

Η θετική ατζέντα προχωρά — η στρατηγική όμως μένει ασαφής

Η συνάντηση κατέγραψε πρόοδο σε χαμηλή πολιτική: οικονομία, μεταφορές, ενέργεια, έρευνα, ΜΟΕ, μεταναστευτικό. Αυτά ενισχύουν την εμπιστοσύνη και μειώνουν τον κίνδυνο ατυχήματος.

Όμως η ουσία των ελληνοτουρκικών διαφορών —οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, εύρος αξιώσεων, μηχανισμός οριστικής διευθέτησης— παραμένει σε επίπεδο γενικών διακηρύξεων.

Η κυβέρνηση επιλέγει να επενδύει στη διατήρηση ενός ήρεμου κλίματος. Αυτό είναι θεμιτό. Εκεί που γεννάται κριτικό ερώτημα είναι αλλού:

Υπάρχει προετοιμασία για τη μετάβαση από το «κλίμα» στην επιλογή οδικού χάρτη για τη διευθέτηση των διαφορών;

Και αυτή είναι μια κριτική προς την κυβέρνηση αλλά και τις λοιπές πολιτικές δυνάμεις του συνταγματικού τόξου, στο βαθμό που τους αναλογεί.

Δεν έχει παρουσιαστεί εθνική στρατηγική με σαφή περιγραφή:

• πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένα συνυποσχετικό,
• ποια ζητήματα τελικά και καταγεγραμμένα, είναι διαπραγματεύσιμα και ποια όχι,
• ποιο είναι το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο εντός του οποίου θα κινηθεί μια τέτοια διαδικασία.

Η κοινωνία πρέπει να κληθεί να επιλέξει και να πάρει θέση μέσα από έναν ειλικρινή διάλογο με πραγματικά δεδομένα και όχι με παιχνίδια επικοινωνιακών στρεβλώσεων και στρεψοδικίες — χωρίς να γνωρίζει, θα οργιάζουν οι ψεκασμένες αναφορές και οι πατριδοκάπηλοι μανιχαϊσμοί.

Αυτό δεν είναι ζήτημα «σκληρότητας» ή «υποχώρησης». Είναι ζήτημα πολιτικής ειλικρίνειας και στρατηγικής βάθους.

---

Η ευρωπαϊκή διάσταση: η επιλογή που δεν πρέπει να μείνει υπαινικτική

Ζούμε σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη αναζητεί νέες μορφές συνεργασίας με την Τουρκία — ιδίως σε ζητήματα ασφάλειας και αμυντικής βιομηχανίας. Οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται. Η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας επανασχεδιάζεται.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα δεν μπορεί να κινηθεί μόνη της. Οφείλει να επιμείνει σε μια σαφή ευρωπαϊκή αγκύρωση της διαδικασίας.

Η αναφορά στο διεθνές δίκαιο στην κοινή δήλωση είναι θετική. Όμως χρειάζεται σαφέστερη ευρωπαϊκή πολιτική πλαισίωση:

• σύνδεση προόδου στον διάλογο με την ευρωτουρκική ατζέντα,
• αξιοποίηση της ευρωπαϊκής θεσμικής εγγύησης ως παράγοντα σταθερότητας.

Η επιλογή «Ευρώπη» δεν είναι ιδεολογική προτίμηση. Είναι στρατηγική ασφάλειας.

Μπορεί να κάποιοι/ες να αξιολογούν ως θετικό ότι αυτή τη στιγμή η ελληνική κυβέρνηση φέρεται ως η πλέον φιλοαμερικανή κυβέρνηση στην Ευρώπη, αλλά αυτό σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να επιτρέψουμε να αποβεί σε βάρος της ευρωπαϊκής προοπτικής…

---

Τι σημαίνει επόμενη φάση

Για να αφήσει η συνάντηση της Άγκυρας ουσιαστικό αποτύπωμα, η επόμενη φάση δεν μπορεί να περιοριστεί στο αποτέλεσμα του καλού «κλίματος». Χρειάζεται περεταίρω:

1. Σαφή διατύπωση στόχου για την κύρια διαφορά.
2. Προετοιμασία εθνικής συναίνεσης σε επίπεδο πολιτικών δυνάμεων.
3. Ενημέρωση της κοινωνίας για τα πιθανά σενάρια επίλυσης.
4. Χρονικό ορίζοντα.

Ο διάλογος δεν αποδυναμώνει τη χώρα μας.

Μπορεί όμως να την αποδυναμώνει η ψευδαίσθηση ότι αυτός ο διαρκής διάλογος εξελίσσεται χωρίς να παράγει αποτέλεσμα.

---

Ένας ρεαλισμός χωρίς αυταπάτες

Η συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν απέδειξε ότι οι δύο χώρες μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς ένταση. Αυτό είναι σημαντικό.

Απέδειξε επίσης ότι η απόσταση στις βασικές θέσεις παραμένει. Αυτό είναι δεδομένο.

Η πολιτική πρόκληση τώρα δεν είναι να νοιώσουμε ικανοποιητικά για το καλό «κλίμα» ούτε όμως να υποβαθμίσουμε την αξία και σημασία του. Η πρόκληση είναι να μετατρέψουμε τη σταθερότητα σε δομημένη διαδικασία διευθέτησης των διαφορών μας με τη γείτονα χώρα.

Ο ρεαλισμός δεν είναι κυνισμός. Είναι η αποδοχή ότι τα προβλήματα δεν εξαφανίζονται με τελετουργίες συναντήσεων — προφανώς ούτε λύνονται με συνθήματα άγονης εθνο-πατριδοκαπηλίας.

Ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί. Όχι ως τελετουργία.
Αλλά ως συνειδητή, θεσμικά οργανωμένη και πολιτικά προετοιμασμένη πορεία προς λύσεις.

Με την κοινωνία σε γνώση και με το πολιτικό σύστημα σε πλαίσιο συνεννόησης του όποιου δυνατού βαθμού.

Και εκεί θα κριθεί τελικά η κυβερνητική στρατηγική.