Στην Ελλάδα, τα τελευταία έξι χρόνια φαίνεται να
διαμορφώθηκε μια διαφορετική αντίληψη. Δεν είναι ότι δεν πάρθηκαν μέτρα για την
ακρίβεια. Το αντίθετο. Πάρθηκαν τόσα πολλά, ώστε σήμερα δύσκολα θυμάται κανείς
τη σειρά τους. Fuel Pass, Power Pass, Market Pass, «Καλάθι του Νοικοκυριού»,
«Καλάθι του Πάσχα», «Καλάθι των Μαθητών», «Καλάθι του Νονού/ας», «Μόνιμη Μείωση
Τιμής», πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, συμφωνίες με τις αλυσίδες λιανεμπορίου,
εξαγγελίες για νέες μειώσεις τιμών «από τον Σεπτέμβριο»...
Ήταν σχεδόν σαν κάθε λίγους μήνες η αγορά να
αποκτούσε ένα νέο εργαλείο σωτηρίας. Αν υπήρχε και ένα «Pass μνήμης»,
ίσως να θυμόμασταν σήμερα ποιο από όλα απέδωσε πραγματικά.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι δοκιμάστηκαν διαφορετικά
εργαλεία και πολιτικές αντιμετώπισης ενός συστημικού προβλήματος. Αντιθέτως,
απέναντι σε μια πρωτοφανή ενεργειακή και πληθωριστική κρίση, κάθε κυβέρνηση
όφειλε να αναζητήσει λύσεις. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι σχεδόν καμία από
αυτές τις πολιτικές δεν συνοδεύτηκε από έναν δημόσιο, τεκμηριωμένο απολογισμό
της αποτελεσματικότητάς της και κάποια αξιολόγηση των υπουργών και όσων
επέλεξαν τις συγκεκριμένες επιλογές.
Μια καταγραφή
«μέτρων» και εξαγγελιών
|
Περίοδος |
Μέτρο |
Βασική υπόσχεση |
Σημερινή εικόνα |
|
2021 |
Επιδοτήσεις ηλεκτρικού ρεύματος |
Περιορισμός ενεργειακού κόστους |
Προσωρινή ανακούφιση |
|
2022 |
Fuel Pass |
Αντιστάθμιση αυξήσεων καυσίμων |
Ολοκληρώθηκε |
|
2022 |
Power Pass |
Επιστροφή μέρους των αυξήσεων στους λογαριασμούς |
Ολοκληρώθηκε |
|
2022 |
Καλάθι του Νοικοκυριού |
Συγκράτηση τιμών βασικών αγαθών |
Καταργήθηκε |
|
2023 |
Market Pass |
Στήριξη αγοραστικής δύναμης |
Ολοκληρώθηκε |
|
2023 |
Εποχικά «Καλάθια» |
Φθηνότερες εορταστικές και σχολικές αγορές |
Προσωρινά μέτρα που ξεχάστηκαν στην πορεία |
|
2024 |
«Μόνιμη Μείωση Τιμής» |
Διαρκείς μειώσεις τιμών |
Έληξε |
|
2024–2026 |
Πλαφόν στο περιθώριο κέρδους |
Περιορισμός αισχροκέρδειας |
Καταργήθηκε |
|
Ιούνιος 2026 |
Συμφωνία για «πάγωμα» τιμών μέχρι τον Σεπτέμβριο |
Μειώσεις τιμών τους επόμενους μήνες |
Αναμένεται να αξιολογηθεί |
Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν υπήρξε δραστηριότητα
για να αντιμετωπιστεί το θέμα. Κάθε άλλο…
Αυτό όμως που καθόλου ή σε κάθε περίπτωση δύσκολα
μπορεί να βρει κανείς/μια είναι μια επίσημη έκθεση απολογισμού ή αξιολόγησης που
να απαντά σε απλά ερωτήματα:
- Πόσο μείωσε τις τιμές κάθε μέτρο;
- Πόσο κόστισε στον κρατικό προϋπολογισμό;
- Πόσο βελτίωσε την αγοραστική δύναμη;
- Γιατί εγκαταλείφθηκε και αντικαταστάθηκε από το επόμενο;
Αυτή η συζήτηση δεν έγινε ποτέ ή σε κάθε
περίπτωση δεν έγινε γνωστή στο δημόσιο λόγο.
Και το χειρότερο στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και
Επικοινωνίας, λες και υπήρξε ενορχηστρωμένη επιλογή, υποβαθμίστηκε το θέμα
«αξιολόγηση» όταν αυτή η λέξη από μόνη της, όταν αφορούσε “… τους κάθε άλλους…”
και ιδιαιτέρως τους εργαζόμενους, διαμόρφωνε υπόβαθρο για χτιστούν πολιτικές
και επαγγελματικές καριέρες.
Αντίθετα, η δημόσια συζήτηση μεταφερόταν κάθε
φορά στο επόμενο μέτρο, πριν ακόμη αξιολογηθεί το προηγούμενο. Έτσι
δημιουργήθηκε η εντύπωση μιας διαρκούς κινητικότητας, χωρίς αντίστοιχη συζήτηση
για την αποτελεσματικότητα.
Η κυβέρνηση απέκτησε, πράγματι, μια αξιοσημείωτη
παραγωγικότητα στην “επινόηση νέων τίτλων” πολιτικών μέτρων. Εκείνο που
παραμένει δυσεύρετο είναι ο απολογισμός των προηγούμενων τίτλων.
Και ενώ οι τίτλοι άλλαζαν, ο λογαριασμός στο
ταμείο του σούπερ μάρκετ παρέμενε πεισματικά υψηλός και σε διαρκή άνοδο.
Ο «εισαγόμενος
πληθωρισμός» εξηγεί τα πάντα;
Αναμφίβολα, ένα μέρος μέρος των ανατιμήσεων και
του πληθωρισμού ήταν εισαγόμενο. Η πανδημία, η ενεργειακή κρίση, ο πόλεμος στην
Ουκρανία και οι διεθνείς διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες επηρέασαν όλες
τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Αλλά αυτό δεν αρκεί ως πλήρης εξήγηση, όταν
μάλιστα είναι καταγεγραμμένη η απόκλιση από το μέσο ευρωπαϊκό δείκτη.
Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί, όταν ο
πληθωρισμός άρχισε να αποκλιμακώνεται στην Ευρώπη, η Ελλάδα συνέχισε να
εμφανίζει από τις υψηλότερες τιμές τροφίμων σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα
των νοικοκυριών.
Εκεί η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στις διεθνείς
αγορές. Βρίσκεται και στη δομή της ελληνικής αγοράς, στον βαθμό ανταγωνισμού,
στη φορολογική επιβάρυνση, στο κόστος ενέργειας, αλλά και στην
αποτελεσματικότητα των πολιτικών που εφαρμόστηκαν.
Η “λογοδοσία” και
η “αξιολόγηση” που δεν έγινε ποτέ
Υπάρχει λοιπόν ένα θεσμικό ζήτημα.
Τα πρόσωπα που είχαν την ευθύνη σχεδιασμού και
εφαρμογής αυτών των πολιτικών εναλλάχτηκαν και συνέχισαν, σε αρκετές
περιπτώσεις, να διαχειρίζονται το ίδιο χαρτοφυλάκιο ή να επιστρέφουν σε αυτό,
χωρίς να προηγηθεί μια δημόσια αξιολόγηση των προηγούμενων επιλογών τους.
Δεν πρόκειται μόνον για προσωπική μομφή. Είναι
ζήτημα θεσμικής λειτουργίας.
Σε κάθε σοβαρή δημόσια πολιτική, η συνέχεια δεν
μπορεί να στηρίζεται μόνο στην εμπιστοσύνη του Πρωθυπουργού ή στην πολιτική
συγκυρία. Οφείλει να στηρίζεται και σε τεκμηριωμένη αποτίμηση των
αποτελεσμάτων. Η συνέχεια της ευθύνης προϋποθέτει και συνέχεια της λογοδοσίας
δια μέσω αξιολόγησης των αποτελεσμάτων προηγούμενων επιλογών.
Διαφορετικά, δημιουργείται η εντύπωση ότι οι
πολιτικές δεν κρίνονται από τα αποτελέσματά τους, αλλά από την επικοινωνιακή
τους απήχηση.
Και τώρα;
Η τελευταία κυβερνητική διαβεβαίωση είναι ότι οι
τιμές θα αρχίσουν να αποκλιμακώνονται τους επόμενους μήνες, μετά και την
κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους και τις νέες συμφωνίες με την αγορά.
Μακάρι.
Οι πολίτες δεν έχουν κανέναν λόγο να επιθυμούν
την αποτυχία οποιουδήποτε μέτρου που μπορεί να μειώσει το κόστος ζωής τους.
Έχουν όμως κάθε λόγο να ζητούν κάτι που μέχρι
σήμερα απουσιάζει.
Έναν δημόσιο απολογισμό. Μια λογοδοσία προσώπων.
Μια αξιολόγηση των επιλογών και των σχετικών μέτρων.
Γιατί η δημόσια πολιτική δεν είναι τηλεοπτική
σειρά όπου κάθε νέα σεζόν ξεκινά χωρίς να θυμάται κανείς το τέλος της
προηγούμενης.
Οι κυβερνήσεις δικαιούνται να πειραματίζονται,
όταν οι συνθήκες το απαιτούν.
Υποχρεούνται όμως να λογοδοτούν. Να αξιολογούν τα
μέτρα και τις πολιτικές που προέκριναν.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, εκείνο που μένει δεν
είναι ούτε το επόμενο «Pass», ούτε το επόμενο «Καλάθι», ούτε η επόμενη υπόσχεση
ότι «οι τιμές θα μειωθούν από τον Σεπτέμβριο…».
Εκείνο που μένει είναι ο λογαριασμός στο ταμείο
του σούπερ μάρκετ.
